Begraafplaats

Gemeentelijke begraafplaats

De gemeentelijke begraafplaats ligt rondom de Got Tjark. De gemeente Schiermonnikoog dient te voldoen aan de huidige eisen van beheer en onderhoud. Ook de zorg voor het behoud van het op de begraafplaats aanwezige funerair erfgoed staat daarbij voorop.

Funerair erfgoed

In de verordening op het beheer en gebruik van de gemeentelijke begraafplaats is geregeld dat de gemeente een lijst dient bij te houden van graven die van historische betekenis zijn of waarvan de grafbedekking een opvallende kwaliteit heeft. Daarom is in 2008 de Adviescommissie Funerair Erfgoed in het leven geroepen. Funerair heeft betrekking op begrafenissen en dan met name op grafmonumenten. Deze commissie heeft een inventarisatie gemaakt van bijzondere grafmonumenten. In totaal zijn er 89 grafmonumenten in het rapport opgenomen. Welke grafmonumenten dit zijn en op basis van welke criteria ze zijn opgenomen kunt u lezen in het rapport. Het eindrapport heeft als basis gediend voor een boekwerkje dat de titel heeft meegekregen "Begraven op Schiermonnikoog". Het 1e exemplaar van dit boekje is op 6 mei 2009 door de burgemeester uitgereikt aan de heer P.J. Teensma, die namens Cultuurhistorische Vereniging ‘t Heer en Feer deelnam aan de werkzaamheden van de commissie Funerair Erfgoed. Zijn historische kennis was van grote waarde bij het tot stand komen van dit rapport. Vanwege de grote betrokkenheid met en aandacht voor de begraafplaats is besloten het boekje "Begraven op Schiermonnikoog" gratis huis-aan-huis te verspreiden. Tevens is dit boekje te koop bij Boekhandel Kolstein te Schiermonnikoog.

Website gemeentelijke begraafplaats

De website begraafplaats Schiermonnikoog is een gezamenlijke website van de gemeente Schiermonnikoog en de Cultuurhistorische vereniging ’t Heer en Feer en wordt beheerd door 't Heer en Feer. Op deze website kunt u op rij en grafnummer alle op de begraafpaats begraven personen terugvinden. Tevens is er per graf ruimte gereserveerd voor het plaatsen van foto’s van het betreffende grafmonument, een foto van de in het graf begravenperso(o)n(e)n en een rubriek waarin het nodige kan worden vermeld over de betreffende persoon, zijn of haar beroep en plaats en rol in de plaatselijke gemeenschap. De op de website geplaatse informatie over personen betreft of openbare informatie over de betreffende persoon of informatie die door de familie van betrokkenen beschikbaar is gesteld.

Vredenhof

In de duinen, ten noorden van de Reddingsweg, ligt de begraafplaats 'Vredenhof'. Verscholen in het groen en omzoomd door statige dennen, is dit een heel bijzondere plek. Hier liggen 106 drenkelingen alsmede slachtoffers uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog begraven.

Vroeger (vooral in de tijd van de zeilvaart) gebeurden er veel scheepsrampen. Veel drenkelingen konden worden gered door de moedige inzet van redders; maar veel overleefden het echter niet en hun stoffelijke overschotten spoelden aan op het strand. Daar werden ze meestal ter plekke begraven of in de duinen, bang als men was voor besmettelijke ziekten.

In 1863 liep een Zweeds zeilschip in een zware storm ten noorden van Schiermonnikoog aan de grond. De hele bemanning kwam om het leven. Zij werden aan de duinvoet begraven. Door nieuwe stormen  spoelde het zand weg en kwamen de stoffelijke overschotten weer tevoorschijn. Ze werden opnieuw begraven in een duin ongeveer 100 meter ten zuiden van de huidige Vredenhof. Op deze plek staat als herinnering een houten kruis en op verschillende plekken rondom zijn 9 kleine metalen kruisjes geplaatst. Dorpsboer Rink de Boer hield in deze buurt (Groene Glop) zijn koeien. Hij trok zich het lot van de graven aan, haalde schelpen van het strand en dekte de graven daarmee toe en zorgde voortaan voor het onderhoud.

Rond 1917 ontstond bij enkele eilanders het plan om een drenkelingenkerkhof te stichten. Men vond het onaanvaardbaar dat drenkelingen werden begraven op het strand. De initiatiefnemers waren Ruurd Fenenga, oud-kapitein op de zeilvaart, Theunis Riekert Visser, een boer alsmede de reeds eerder genoemd Rink de Boer. Later kwam Sake van der Werff, hotelhouder, er ook bij. Als voormalig veldwachter was hij vaak actief betrokken geweest bij het bergen en begraven van drenkelingen. De toenmalige eigenaar van het eiland, Graaf von Bernstorff, werkte van harte aan dit initiatief mee en stelde de grond beschikbaar.

Sake Van der Werff (1870-1955)

Van der Werff overleed op 1 mei 1955. Samen met zijn tien dagen eerder overleden zoon, werd hij, conform zijn wens, op Vredenhof begraven. Op zijn grafsteen staat vermeld dat hier de stichter van de begraafplaats ligt begraven.

Er werd een vereniging opgericht en geld ingezameld. De contributie van de vereniging bedroeg f. 0,25 per jaar. Dankzij de connecties van Sake van der Werff stelden diverse bedrijven materialen beschikbaar voor een drenkelingenhuisje. De namen van deze bedrijven zijn vermeld in de gevel. Eerst werd het voorste deel van de begraafplaats aangelegd. U kunt dit zien op de foto uit 1920. Hier zijn voornamelijk slachtoffers uit de Eerste Wereldoorlog begraven. Later werd het achterste deel aangelegd voor slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog. Hier werden ook Sake van der Werff en zijn zoon begraven.

Het eiland Schiermonnikoog werd op 16 mei 1940 bezet door Duitse troepen. Gedurende de oorlog zou de Duitse bezettingsmacht bestaan uit ruim zevenhonderd soldaten, tegenover ongeveer achthonderd eilanders. De eerste oorlogsdode die op Vredenhof werd begraven was de Engelse piloot Michael E. Ryan. Hij stierf op 24 mei 1940 en werd op 1 juni begraven op Schiermonnikoog. In de daaropvolgende oorlogsjaren zouden nog tientallen oorlogsslachtoffers volgen.

Op 2 augustus 1940 spoelden er maar liefst achttien dode Fransen aan op het strand. De mannen waren omgekomen tijdens de vlucht van de geallieerde legers vanuit Duinkerken en waren door de stroming van de zee enkele maanden later op het strand van Schiermonnikoog aangespoeld. Ze werden allen begraven op Vredehof. Na de oorlog werden negen Fransen op verzoek van nabestaanden begraven in hun vaderland. De andere negen zouden worden begraven in Westkapelle, maar door inspanning van Sake van der Werff bleven de Fransen op Vredenhof begraven. Van der Werff werd voor zijn inspanning voor de Franse slachtoffers onderscheiden met de Médaille de Reconnaissance Française.

Tijdens de oorlogsjaren zouden zowel geallieerden als Duitsers worden begraven op Vredenhof, waarbij ook de geallieerde soldaten met militaire eer door de Duitse bezetter ter aarde werden besteld. Sake van der Werff maakte hiervan tal van foto's.

Op 28 juli 1943 werden Amerikaanse bommenwerpers boven de Waddenzee aangevallen door Duitse jagers. Ze ontdeden zich van hun lading en hierbij kwamen zeventien bommen op het eiland. Zeven bewoners kwamen om het leven en dertien gebouwen lagen in puin, waaronder de woning van de burgemeester waar ook het archief en de kas van Vredenhof werd bewaard. De burgemeester zelf kwam ook om tijdens het bombardement.

De laatste oorlogsdode werd begraven op 22 maart 1949. Het betrof hier waarschijnlijk een bemanningslid van de Halifax BB252 waarvan zes andere bemanningsleden op 12 januari 1943 waren begraven op Vredenhof. De Halifax was neergestort op 10 januari van dat jaar.

Website Oorlogsgravenstichting